Birçok saatin kadranında küçük bir “Quartz” yazısı görürsünüz. Bu kelime, saatin kalbinde zamanı ölçen küçük bir kristali anlatıyor. Kuvars saat, mekanik saatlerdeki salınan çarkın yerine elektrikle titreşen bir kuvars kristali kullanıyor. Bu kristalin saniyede tam 32.768 kez titreşmesi ise saatlerin neden bu kadar doğru çalıştığının anahtarı.

Kuvars Kristali Elektrikle Titreşiyor

Kuvars, “piezoelektrik” özelliğe sahip bir mineral. Explain That Stuff’ın anlattığına göre bu özellik iki yönlü çalışıyor: Kristal sıkıştırıldığında ya da büküldüğünde elektrik gerilimi üretiyor; kristale gerilim uygulandığında ise titreşmeye başlıyor. Saatteki kristal, küçük bir diyapazon şeklinde kesiliyor ve pilden gelen elektrikle sabit bir hızda titreştiriliyor.

Neden Tam Olarak 32.768?

Kuvars saat kristali saniyede 32.768 kez titreşiyor. Bu sayı rastgele seçilmedi: 32.768, 2’nin 15. kuvveti. Saatin devresi bu sinyali art arda 15 kez ikiye bölüyor: 32.768, 16.384, 8.192 diye giderek sonunda saniyede tek bir darbeye ulaşıyor. İkiye bölme, dijital devrelerin en kolay yaptığı işlemlerden biri olduğu için bu sayı hem ucuz hem de güvenilir bir çözüm sunuyor.

Kuvars saat 32.768 Hz frekansı ikiye bölme şeması
Kuvars saat, 32.768 Hz frekansı 15 kez ikiye bölerek saniyede bir darbe üretiyor.

Darbe Saniye İbresini Oynatıyor

Devreden çıkan saniyede bir darbe, küçük bir adım motoruna gidiyor. Bobin bu darbeyle mıknatıslanıyor ve kalıcı mıknatıslı küçük bir rotoru bir adım döndürüyor. Rotor da dişliler aracılığıyla saniye, dakika ve saat ibrelerini hareket ettiriyor. Saniye ibresinin kuvars saatlerde tik tik zıplayarak ilerlemesinin sebebi bu adım motoru.

Kuvars Saat Ne Kadar Doğru?

Wikipedia’daki verilere göre standart 32.768 Hz kristaller yaklaşık 6 ppm hassasiyetle üretiliyor; bu da 30 günde yaklaşık 15 saniyelik bir sapma anlamına geliyor. Saat bileğinizdeyken vücut ısısı kristali sabit sıcaklıkta tuttuğu için hata günde yarım saniyenin altına inebiliyor. Kuvars saatler mekanik saatlerden en az 10 kat daha doğru kabul ediliyor. Sıcaklık değişimi ise kristalin titreşim hızını hafifçe etkileyerek sapmanın en büyük kaynağı oluyor.

Pil Neden Yıllarca Dayanıyor?

Kuvars saatin devresi ve adım motoru çok az enerji harcıyor. Explain That Stuff’a göre bu sayede bir saat pili çoğu zaman birkaç yıl dayanabiliyor. Kristali titreştirmek için gereken enerji son derece düşük; ibreleri saniyede bir kez oynatan motor da yalnızca kısa bir an için akım çekiyor. Kuvars kristalleri yalnızca kol saatlerinde değil; bilgisayarlarda, telefonlarda ve akıllı saatlerde de zamanı tutmak için kullanılıyor. Bu son kısım genel elektronik bilgisi olarak eklendi.

Saat Dünyasını Değiştiren Buluş

Piezoelektrik etki 1880’de Curie kardeşler tarafından keşfedildi. İlk kuvars saat 1927’de Bell Laboratuvarları’nda yapıldı. Seiko, Aralık 1969’da ilk ticari kuvars kol saati Astron’u satışa sundu. 32.768 Hz ise 1970’lerin başında standart haline geldi. Ucuz ve doğru kuvars saatlerin yaygınlaşması, 1980’lerde İsviçreli mekanik saat üreticilerini zor durumda bırakan ve “kuvars krizi” olarak anılan döneme yol açtı. Saatlerle ilgili başka bir merakı saat reklamlarının neden 10:10’u gösterdiğini anlattığımız yazıda, saat pillerinin bakımına dair ipuçlarını da pilleri buzdolabında saklamanın işe yarayıp yaramadığını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Ayrıntılı anlatım için Explain That Stuff’ın kuvars saat sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kuvars saat nasıl çalışır?

Pil, kuvars kristalini saniyede 32.768 kez titreştirir. Devre bu sinyali 15 kez ikiye bölerek saniyede bir darbe üretir ve adım motoru ibreleri ilerletir.

Kuvars saatlerde neden 32.768 Hz kullanılır?

32.768, 2’nin 15. kuvveti. Dijital devre bu sayıyı art arda ikiye bölerek kolayca tam bir saniye elde edebiliyor.

Kuvars saat mi mekanik saat mi daha doğru?

Kuvars saat çok daha doğru. Standart bir kuvars saat ayda yaklaşık 15 saniye sapabilirken mekanik saatler genellikle bundan çok daha fazla sapar.

Cevap Yaz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir