Kaydet Simgesi Neden Hâlâ Disket?

Word’de, Excel’de ya da birçok profesyonel programda dosyanızı kaydetmek için tıkladığınız küçük kare bir disket. Bugün pek çok kişi elinde hiç disket tutmadı, bilgisayarlarda disket sürücüsü yıllardır yok. Buna rağmen kaydet simgesi inatla aynı kalıyor. Peki bunun sebebi ne?

Disket neydi, ne işe yarıyordu?

Disket (floppy disk), dosyaları taşımak ve saklamak için kullanılan manyetik bir depolama aracıydı. İlk ticari disket 1971’de IBM tarafından 8 inç boyutunda üretildi. 1980’lerde 5,25 inçlik modeller yaygınlaştı, 1990’larda ise en çok hatırlanan 3,5 inçlik sert kasalı disketler standart oldu. Bu disketlerin çoğu yalnızca 1,44 MB veri alıyordu. Bugün telefonla çekilen tek bir fotoğraf bile bundan büyük.

O dönemde oyunlar, programlar hatta Windows kurulumları disket setleriyle yapılıyordu. Çalışmanızı kaydetmek de çoğu zaman kelimenin tam anlamıyla “diske yazmak” demekti.

Kaydet simgesi neden disket oldu?

İlk grafik arayüzler tasarlanırken simgeler, kullanıcının zaten tanıdığı gerçek nesnelerden seçildi: çöp kutusu, klasör, yazıcı, hesap makinesi ve disket. Kullanıcı arayüzü araştırmaları yapan Nielsen Norman Group’a göre disket simgesi o yıllarda bir “benzerlik simgesi”ydi; yani gördüğünüz şey, gerçekten yaptığınız işin kendisiydi. Örneğin Microsoft Excel 4.0’da kaydet simgesi sol üstte duran bir disketti.

Disket öldü ama kaydet simgesi neden yaşıyor?

Disketler kullanımdan kalktıkça simge anlam değiştirdi. Artık bir nesneyi değil, “kaydetme” eylemini temsil eden bir işarete dönüştü. Kaydet simgesi bu açıdan telefonların arama tuşunda hâlâ eski tip ahize görmemize çok benziyor. Kimse o ahizeyi kullanmıyor ama herkes ne anlama geldiğini biliyor.

NN/g’nin yaptığı bir araştırmada katılımcıların yüzde 83’ü disket simgesini doğrudan kaydetmeyle ilişkilendirdi. Yüzde 13’ü ise bunun bir disk olduğunu söyledi. Yani toplamda katılımcıların yüzde 96’sı simgeyi ya tanıdı ya da doğru yorumladı. Bir simge bu kadar iyi tanınıyorsa onu değiştirmek, kullanıcıları şaşırtma riski taşıyor. Özellikle karmaşık kurumsal yazılımlarda alışkanlıklar hızdan ve güvenlikten daha önemli olduğu için disket yerinde kalıyor.

Kaydet simgesinin yerini ne alıyor?

Bulut tabanlı uygulamalarla birlikte “kaydetmek” tek bir işlem olmaktan çıktı. Google Dokümanlar gibi araçlar değişiklikleri kendiliğinden kaydediyor, birçok uygulamada ise kaydetme aslında senkronize etme ya da indirme anlamına geliyor. Bu yüzden tasarımcılar duruma göre farklı simgeler öneriyor:

• Senkronizasyon ve yenileme için dönen oklar,
• İndirme için aşağı bakan ok,
• Mümkün olduğunda simgenin yanında “Kaydet” yazısı.

Kısacası kaydet simgesi teknolojinin geçmişinden kalan bir iz ama işlevini hâlâ yerine getiriyor. Bilgisayar tarihinden benzer hikayeler merak ediyorsanız Windows’ta ana diskin neden C ile başladığını ve ilk bilgisayar virüsünün nasıl doğduğunu anlattığımız yazılara da bakabilirsiniz. Araştırmanın ayrıntıları Nielsen Norman Group’un sayfasında yer alıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaydet simgesi neden disket şeklinde?

İlk grafik arayüzlerde dosyalar gerçekten diskete kaydedildiği için simge, işlemin yapıldığı nesneyi gösterecek şekilde tasarlandı ve zamanla standart hâline geldi.

Disket hâlâ kullanılıyor mu?

Günlük kullanımda neredeyse hiç yok. Ancak bazı eski endüstriyel makineler ve sistemler, değiştirilmesi pahalı olduğu için hâlâ disketle çalışabiliyor.

Kaydet simgesi tamamen kaybolacak mı?

Otomatik kaydetme yaygınlaştıkça bazı uygulamalarda kaldırılıyor. Ancak tanınırlığı çok yüksek olduğu için özellikle masaüstü ve kurumsal yazılımlarda uzun süre kalması bekleniyor.