Telefonda 1-2-3, Hesap Makinesinde 7-8-9 Neden En Üstte?

Telefonunuzun arama ekranına bakın: en üst sırada 1, 2 ve 3 var. Şimdi bilgisayar klavyenizin sağındaki sayısal bölüme ya da masadaki hesap makinesine bakın: en üstte bu kez 7, 8 ve 9 duruyor. Her gün kullandığımız iki tuş takımı birbirinin tam tersi. Bu bir tasarım hatası değil; iki farklı geçmişin sonucu.

Hesap makinesinin dizilimi daha eski

Hesap makinelerindeki düzen, telefondan çok önce mekanik toplama makinelerinde oturdu. Sundstrand şirketinin 1914’te tanıttığı toplama makinesi, rakamları büyükten küçüğe dizen 10 tuşlu bir düzen kullanıyordu ve diğer üreticiler de zamanla bu düzeni benimsedi. Sonraki yıllarda bu dizilim ofis makinelerinin standardı oldu ve elektronik hesap makinelerine, oradan da bilgisayar klavyelerinin sayısal tuş takımına geçti.

İlginç olan, bu düzenin bir araştırmaya dayanmaması. Kaynaklara göre Bell’in mühendisleri hesap makinesi üreticilerine bu dizilimi neden seçtiklerini sorduğunda, ortada bir çalışma olmadığı ve sektörün birbirini takip ettiği ortaya çıktı.

Bell Labs telefon için deney yaptı

1950’lerde döner kadranlı telefonların yerini tuşlu telefonlara bırakması planlanıyordu. Bell Labs, yeni tuş takımının nasıl olacağını belirlemek için kapsamlı testler yaptı. Merdiven, daire, iki sıra gibi pek çok alternatif dizilim denendi; aday sayısı önce 16’ya, sonra 5’e indirildi.

Testlerde kullanıcılardan boş bir 4×3 ızgarayı istedikleri gibi doldurmaları da istendi. Katılımcıların yalnızca yüzde 8’i hesap makinesi düzenini seçerken, yüzde 55’i 1-2-3’ü en üste koydu. Soldan sağa ve yukarıdan aşağıya okuma alışkanlığına uyan bu düzen, insanlara daha doğal geldi. Araştırmanın sonuçları 1960’ta Bell System Technical Journal’da yayımlandı.

1963’te ilk tuşlu telefon geldi

Bell sistemi ilk tuşlu telefonu 1963’te piyasaya sürdü ve 1-2-3 üstte olan düzen telefonların standardı oldu. Bu dizilim, telefon tuşlarına harf yerleştirmek için de uygundu: 2’de ABC, 3’te DEF gibi gruplar alfabetik sırayı korudu. Aynı düzen bugün Uluslararası Telekomünikasyon Birliği’nin E.161 standardında de tanımlanıyor.

Bazı yorumlara göre Bell, kullanıcıların hesap makinesi alışkanlığıyla karışıklık yaşamaması için de bilerek farklı bir düzen seçmiş olabilir. Ancak bu iddia kesinleşmiş bir bilgi değil; asıl gerekçe deneylerdeki kullanım kolaylığı.

Bugün ikisi de neden değişmiyor?

İki düzen de milyonlarca insanın kas hafızasına yerleşmiş durumda. Muhasebeciler sayısal tuş takımında hızla veri girerken, telefon kullanıcıları ezbere numara tuşluyor. Birini diğerine çevirmek, kazandıracağından çok daha fazla karışıklık yaratırdı. Klavye tasarımında benzer bir örneği QWERTY klavyenin neden hâlâ standart olduğunu anlattığımız yazıda, bir başka ayrıntıyı ise F ve J tuşlarındaki çıkıntılar yazımızda bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Telefon tuş takımında 1 neden en üstte?

Bell Labs’ın 1950’lerdeki testlerinde kullanıcıların çoğu 1-2-3’ü en üste koymayı daha doğal buldu. Bu düzen 1963’te ilk tuşlu telefonlarla standart hale geldi.

Hesap makinesinde 7-8-9 neden üstte?

Hesap makineleri, 20. yüzyılın başındaki mekanik toplama makinelerinin düzenini devraldı. Bu düzen bir araştırmaya değil, sektörün yerleşik alışkanlığına dayanıyor.

Bilgisayar klavyesindeki sayısal tuşlar hangi düzeni kullanıyor?

Klavyelerin sağındaki sayısal tuş takımı hesap makinesi düzenini kullanır, yani 7-8-9 en üsttedir.