Toplantıda biri esner, birkaç saniye sonra siz de esnersiniz. Esnemek neden bulaşıcı sorusu bilim insanlarını uzun süredir meşgul ediyor. Kesin ve tek bir cevap yok ama yapılan araştırmalar, beynin başkalarının hareketlerini taklit etme eğiliminin ve sosyal bağların bu işte önemli rol oynadığını gösteriyor.
Esnemek Neden Bulaşıcı?
En çok kabul gören açıklama ayna nöronlar. Ayna nöronlar, bir hareketi kendimiz yaptığımızda da başkasının yaptığını gördüğümüzde de çalışan sinir hücreleri. Bu hücrelerin, gözlemlediğimiz davranışı beynimizde adeta prova ettiği ve empatiyle bağlantılı olduğu düşünülüyor.
2013’te Zürih’te yapılan bir çalışmada 11 gönüllü, beyinleri fMRI ile taranırken esneme videoları izledi. Gönüllüler esnediği anlarda ayna nöron ağının bir parçası sayılan inferior frontal girus adlı bölge aktifleşti. Gülen ya da nötr yüz ifadesi izlerken bu bölgede aynı hareketlilik görülmedi.
Bastırmaya Çalışmak Esneme İsteğini Artırıyor
Nottingham Üniversitesi araştırmacılarının 2017’de Current Biology dergisinde yayımlanan çalışmasında 36 yetişkine esneyen insanların videoları izletildi. Katılımcıların bir kısmından esnemeyi bastırmaları istendi. Sonuç şaşırtıcıydı: esnemeye direnmeye çalışmak, esneme dürtüsünü artırdı.
Araştırmacılar, beyindeki birincil motor korteksin bulaşıcı esnemede rol oynadığını, bu bölge elektriksel uyarımla uyarıldığında esneme eğiliminin arttığını gördü. Çalışma, insanların esnemeye yatkınlık bakımından birbirinden farklı olduğunu da ortaya koydu.
Yakın Olduklarımızdan Daha Kolay Bulaşıyor
Esnemenin sosyal bağlarla ilişkili olduğuna işaret eden bulgular da var. İtalya’da 21 babun dört ay boyunca gözlemlendi. Esnemenin en çok birbirini tımarlayan, yani aralarında yakın bağ bulunan bireyler arasında yayıldığı görüldü. İnsanlarda da esnemenin yabancılardan çok aile üyeleri ve arkadaşlar arasında bulaştığını öne süren çalışmalar bulunuyor.
Hayvanlar da Birbirine Esneme Bulaştırıyor
Bulaşıcı esneme yalnızca insanlara özgü değil. Şempanzeler, başka primatların esnemesini izlediklerinde esneyebiliyor. Köpeklerin ise insanların esnemesine bile karşılık verdiği gözlemleniyor.
Esnemek Ne İşe Yarıyor?
Esnemenin asıl işlevi hâlâ tartışılıyor. Uzun süre esnemenin vücuda daha fazla oksijen almak için yapıldığı düşünüldü, ancak bu görüş araştırmalarla desteklenmedi. Daha güncel bir hipotez, esnemenin derin nefes ve çene hareketiyle beyni bir miktar serinlettiğini öne sürüyor. Yorgunluk, sıkılma ve uykudan uyanıklığa geçiş gibi durumlarda daha sık esnememiz de bilinen bir durum.
Zihinde canlandırmanın bile esnemeyi tetikleyebildiği düşünülüyor. Bu yazıyı okurken esnediyseniz yalnız değilsiniz. Gün içindeki enerjinizi etkileyen alışkanlıklar için kahvenin etkisi kaç saat sürer ve ekrana bakınca gözler neden kurur yazılarımıza göz atabilirsiniz. Nottingham çalışmasının ayrıntılarına CBS News haberinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Esnemek neden bulaşıcıdır?
Araştırmalar, başkalarının hareketlerini beyinde taklit eden ayna nöronların ve birincil motor korteksin bulaşıcı esnemede rol oynadığını gösteriyor.
Esnemeyi bastırmak işe yarar mı?
Nottingham Üniversitesi çalışmasına göre esnemeyi bastırmaya çalışmak esneme dürtüsünü artırıyor.
Köpekler insanlardan esneme kapar mı?
Evet. Köpeklerin insanların esnemesine karşılık olarak esneyebildiği gözlemleniyor.
Yorum Yok
