Yapay zeka halüsinasyonu; bir yapay zeka modelinin (ChatGPT, Gemini veya Claude gibi) son derece kendinden emin bir şekilde tamamen yanlış, mantıksız veya gerçekte var olmayan bilgileri gerçekmiş gibi sunması durumudur. Bu durum, modelin aslında bir “bilgi kaynağı” değil, bir “olasılık makinesi” olmasından kaynaklanır.
Yapay Zeka Neden Halüsinasyon Görür?
Yapay zeka modelleri dünyayı bizim gibi anlamaz; kelimeler arasındaki istatistiksel ilişkileri hesaplar. Bir sonraki kelimenin ne olacağını tahmin ederken bazen mantıklı görünen ancak gerçeklikle bağı kopmuş yollara sapar.
- Veri Eksikliği veya Hatalı Veri: Eğitim setinde belirli bir konu hakkında yeterli bilgi yoksa, model boşlukları “tamamlama” eğilimi gösterir.
- Olasılık Tuzağı: Model, doğru bilgiyi vermek yerine dil bilgisel olarak en kusursuz görünen cümleyi kurmaya odaklanır.
- Aşırı Öğrenme (Overfitting): Model, eğitim verisindeki gürültüleri veya tesadüfi kalıpları mutlak gerçek sanabilir.
Halüsinasyon Örnekleri ve Riskleri
Halüsinasyonlar basit bir tarih hatasından, ciddi hukuk veya sağlık tavsiyelerine kadar geniş bir yelpazede görülebilir.
- Olmayan Kaynaklar: Akademik bir makale yazarken yapay zekanın var olmayan kitap veya yazar isimleri uydurması.
- Yanlış Olay Örgüsü: Tarihi bir kişilik hakkında, o kişinin hiç bulunmadığı bir olayda yer aldığını iddia etmesi.
- Hukuki Hatalar: ABD’de bir avukatın, ChatGPT’nin uydurduğu emsal davaları dilekçesinde kullanması sonucu ceza alması, bu durumun en bilinen örneğidir.
Halüsinasyon Nasıl Azaltılır?
Yüzde yüz engellemek şu anki teknolojiyle zor olsa da, kullanıcılar bazı yöntemlerle bu riski minimize edebilir:
- RAG (Retrieval-Augmented Generation): Modeli internete veya belirli bir dökümana bağlayarak sadece o kaynaktan konuşmasını istemek.
- Sıcaklık (Temperature) Ayarı: Modelin yaratıcılık seviyesini düşürerek daha “gerçekçi” ve kısıtlı cevaplar vermesini sağlamak.
- Teyit Etme: Kritik bilgileri her zaman güvenilir arama motorları üzerinden doğrulamak.
Yorum Yok
